Kalurahan Tepus

Gambar : panyandra ritual ing malem 1 suro

TEPUS (desatepus.gunungkidulkab.go.id) - Malam 1 Suro (malem siji suro) iku salah sawijining dina kang nduwèni teges wigati banget ono ing penanggalan Jawa. Dina iki katandha kanthi wiwitané sasi Muharram ing penanggalan Hijriyah, nanging uga dirayakaké kanthi cara adat Jawa kang khas. Ing tradhisi Jawa, Malem 1 Suro dianggep wektu kang suci, wektu kang pas kanggo mèngeti, nenekung, lan nguri-uri budaya leluhur.

Asal-Usul Malem 1 Suro

Suro iku jeneng sasi pisanan ing penanggalan Jawa, kang padha karo sasi Muharram ing kalender Islam. Nanging, Malem 1 Suro uga ngandhut unsur-unsur spiritual Jawa kang kuwat. Ing jaman biyèn, para leluhur Jawa nglakoni ritual-ritual  kanggo njaga jejeging alam lan caos pakurmatan para leluhur.

Maknane Spiritual

Malem 1 Suro dianggep minangka wektu kang suci kanggo:

1. Refleksi Diri/manekung/nenekung – Wong Jawa padha mèngeti tumindaké ing sasi kepungkur lan nyiapké rencana kanggo mangsa ngarep.

2. Ngresepké Energi Positif – Akeh wong kang nglakoni tirakat, kaya ta pasa, semedi, utawa lelaku spiritual liyané.

3. Nguri-uri Tradhisi – Ritual kaya ta tapa bisu (meneng ing panggonan suci), kungkum (adus ing sumber banyu suci), utawa kirab pusaka (ngarak barang pusaka) ditindakaké kanggo njaga kaseimbanganing jagad.

Upacara Adat ing Malem 1 Suro

Saben daerah ing Tanah Jawa nduwèni cara dhéwe-dhéwé kanggo ngregengké Malem 1 Suro, tuladhané:

• Kirab Mubeng Beteng ing Kraton Yogyakarta, kang nduweni teges simbolis ngreksa kraton saka bebaya.

• Ritual Tapa Bisu ing Gunung Lawu, kang dilakoni déning wong-wong kang nggolèk berkah spiritual.

• Larung Sesaji ing segara kidul, minangka wujud rasa syukur marang alam.

Pesen Moral

Malem 1 Suro iku dudu mung bab mitos utawa ritual, nanging uga wektu kanggo ngelingi ajaran luhur Jawa: "Hamemayu Hayuning Bawana" . Wong Jawa percaya yèn urip iku kudu seimbang antarané dunya lan spiritual. Malem 1 Suro iku dina kang nduwèni teges kang jero, gabungan antarané agama, budaya, lan spiritualitas Jawa. Déné jaman bisa owah, nanging nilai-nilai luhur iki tetep kudu dijaga supaya ora ilang amarga jaman lan wektu.

"Sing sapa nguri-uri budaya, bakal oleh berkah saka leluhur."

Penulis : Mas Carik (dipun pendhet saking mapinten pinten sumber ; kaserat mawi basa jawa ngoko supados gampil katampi)